తొలి ఏకాదశి.. భక్తి, నియమానికి ప్రతీక

చాతుర్మాస్యానికి శ్రీకారం చుట్టే మహా పర్వదినం

మహావిష్ణు యోగనిద్ర ఆరంభమనే విశ్వాసం

ఉపవాసం, జాగరణ, దానధర్మాలతో ఆధ్యాత్మిక సాధన

దేశవ్యాప్తంగా విష్ణు ఆలయాల్లో ప్రత్యేక ఉత్సవాలు

హిందూ సంప్రదాయంలో అత్యంత పవిత్రమైన పర్వదినాల్లో తొలి ఏకాదశికి విశిష్ట స్థానం ఉంది. ఆషాఢ శుద్ధ ఏకాదశిగా వచ్చే ఈ పర్వదినాన్ని తెలుగు రాష్ట్రాల్లో "తొలి ఏకాదశి"గా, దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో దేవశయని ఏకాదశి, హరి శయని ఏకాదశి, ఆషాఢి ఏకాదశి, పద్మ ఏకాదశి పేర్లతో భక్తిశ్రద్ధలతో ఆచరిస్తారు. ఈ రోజు నుంచి మహావిష్ణువు పాలసముద్రంలో ఆదిశేషునిపై యోగనిద్రలోకి ప్రవేశిస్తాడని, అదే చాతుర్మాస్య ప్రారంభానికి సంకేతమని పురాణాలు పేర్కొంటున్నాయి. అందుకే ఈ రోజును లక్షలాది మంది భక్తులు అత్యంత పవిత్ర దినంగా భావించి ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహిస్తారు.
సంవత్సరంలో వచ్చే ఇరవై నాలుగు ఏకాదశుల్లో తొలి ఏకాదశికి అత్యంత ప్రాధాన్యం ఉందని ధర్మశాస్త్రాలు వివరిస్తున్నాయి. ఈ రోజున ఉపవాస దీక్ష చేపట్టి మహావిష్ణువును ఆరాధిస్తే పాప విమోచనం కలిగి, ఆయురారోగ్యాలు, ఐశ్వర్యం, కుటుంబ సుఖశాంతులు సిద్ధిస్తాయని భక్తుల విశ్వాసం. తెల్లవారుజామునే పవిత్ర స్నానాలు ఆచరించి, ఆలయ దర్శనం, విష్ణు సహస్రనామ పారాయణం, భగవద్గీత, శ్రీమద్భాగవత పఠనం, భజనలు, కీర్తనలతో భక్తులు రోజంతా దైవస్మరణలో గడుపుతారు.
తొలి ఏకాదశితో ప్రారంభమయ్యే చాతుర్మాస్యాన్ని ఆధ్యాత్మిక సాధనకు అత్యంత అనుకూలమైన కాలంగా భావిస్తారు. నాలుగు నెలల పాటు జపాలు, తపస్సులు, యజ్ఞాలు, దానధర్మాలు, వ్రతాలు నిర్వహించడం విశేష పుణ్యప్రదమని శాస్త్రాలు పేర్కొంటున్నాయి. ఈ కాలంలో సన్యాసులు, పీఠాధిపతులు ఒకే ప్రాంతంలో నివసిస్తూ ధర్మబోధ చేస్తారు. దేవాలయాల్లో పారాయణాలు, ఆధ్యాత్మిక ప్రవచనాలు, ప్రత్యేక ఉత్సవాలు వైభవంగా నిర్వహిస్తారు.
పురాణాల ప్రకారం తొలి ఏకాదశి రోజున యోగనిద్రలోకి ప్రవేశించిన మహావిష్ణువు కార్తీక శుద్ధ ఏకాదశి రోజున మేల్కొంటాడని విశ్వాసం. ఈ నాలుగు నెలలను దేవతల విశ్రాంతి కాలంగా భావించడం వల్ల వివాహాలు, గృహప్రవేశాలు వంటి శుభకార్యాలను సాధారణంగా నిర్వహించరు. అయితే దైవారాధన, దానధర్మాలు, భక్తి కార్యక్రమాలకు ఈ కాలాన్ని అత్యంత పవిత్రమైనదిగా పరిగణిస్తారు.
తొలి ఏకాదశి సందర్భంగా భక్తులు ఉపవాస దీక్షను అత్యంత నియమనిష్ఠలతో పాటిస్తారు. కొందరు నిర్జల ఉపవాసం ఉండగా, మరికొందరు పండ్లు, పాలు వంటి లఘు ఆహారం మాత్రమే స్వీకరిస్తారు. రాత్రంతా జాగరణ చేస్తూ భజనలు, కీర్తనలు నిర్వహించడం ఈ వ్రతంలో ముఖ్యమైన భాగంగా భావిస్తారు. ఉపవాసంతో పాటు ఆత్మపరిశీలన, మనోనిగ్రహం, దైవచింతనకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం ఈ పర్వదినం ప్రత్యేకత.
తెలుగు రాష్ట్రాల్లోని యాదాద్రి, భద్రాచలం, శ్రీరంగాపురం, వేములవాడతో పాటు అనేక విష్ణు ఆలయాలు తొలి ఏకాదశి సందర్భంగా భక్తులతో కిక్కిరిసిపోతాయి. ప్రత్యేక అలంకరణలు, అభిషేకాలు, అర్చనలు, కల్యాణోత్సవాలు, అన్నదాన కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. తెల్లవారుజాము నుంచే భక్తులు భారీ సంఖ్యలో తరలివచ్చి స్వామివారి దర్శనం కోసం క్యూలైన్లలో వేచి ఉంటారు. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోనూ భజన మండళ్లు, హరికథలు, ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తూ భక్తి వాతావరణాన్ని నెలకొల్పుతాయి.
మహారాష్ట్రలోని పండర్‌పూర్‌లో జరిగే ఆషాఢి ఏకాదశి యాత్రకు ప్రపంచవ్యాప్తంగా గుర్తింపు ఉంది. వేలాది మంది వార్కరీ భక్తులు వందల కిలోమీటర్లు కాలినడకన ప్రయాణించి విఠోబా స్వామిని దర్శించుకోవడం ఈ యాత్ర ప్రత్యేకత. శతాబ్దాల చరిత్ర కలిగిన ఈ మహోత్సవంలో దేశ నలుమూలల నుంచి భక్తులు పాల్గొని భక్తి, సేవా భావాలను చాటుకుంటారు.
ఆధ్యాత్మిక విశిష్టతతో పాటు నియంత్రిత ఉపవాసం ఆరోగ్యపరంగానూ ప్రయోజనకరమని వైద్య నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. ఉపవాసం వల్ల జీర్ణవ్యవస్థకు విశ్రాంతి లభించడంతో పాటు శరీర శుద్ధికి దోహదపడుతుందని చెబుతున్నారు. అయితే వృద్ధులు, గర్భిణులు, చిన్నపిల్లలు, దీర్ఘకాలిక అనారోగ్య సమస్యలు ఉన్నవారు వైద్యుల సలహా మేరకు మాత్రమే ఉపవాసం పాటించడం మంచిదని సూచిస్తున్నారు.
కాలం మారుతున్నా తొలి ఏకాదశి ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యం ఏమాత్రం తగ్గలేదు. యువత కూడా ఆలయ సేవలు, అన్నదాన కార్యక్రమాలు, భజనల్లో పాల్గొంటూ సంప్రదాయాలను కొనసాగిస్తోంది. భక్తి, నియమం, ఆత్మపరిశీలన, సేవాభావం, దైవస్మరణకు ప్రతీకగా నిలిచిన తొలి ఏకాదశి భారతీయ సంస్కృతిలో చిరస్థాయిగా నిలిచిన పవిత్ర పర్వదినంగా భావించబడుతోంది.